De diagnose

De diagnose ADHD wordt vaak voorafgegaan door een lastig traject, zeker bij volwassenen. Het zou, zeker bij hulpverleners, inmiddels algemeen bekend moeten zijn dat tenminste één op de honderd volwassenen in Nederland ADHD heeft. Toch lijken veel artsen, psychologen en andere hulpverleners zich te berusten op de oude misverstanden dat ADHD een kinderpsychiatrische afwijking is en dat hyperactief gedrag tijdens een consult een eerste vereiste is. Ook de diagnostische vragenlijsten zijn nog steeds gericht op kinderen, met vragen zoals ‘rent vaak rond of klimt overal op in situaties waarin dit ongepast is’. Hoewel deze instrumenten steeds meer aangepast worden aan volwassenen zijn er nog steeds hulpverleners die volwassenen klakkeloos deze vragen laat beantwoorden, met een onderdiagnose als gevolg.

Veel volwassenen met ADHD hebben zich daarnaast aan weten te passen door bepaalde strategieën te ontwikkelen die de ADHD-symptomen onderdrukken (zie ‘De symptomen van ADHD’) waardoor ADHD geen voor de hand liggende diagnose lijkt.

Voor een juiste diagnose is het dus zaak om goed beslagen ten ijs te komen, of een hulpverlener te zoeken die ervaring heeft met ADHD bij volwassenen. Bij de links op deze site vindt u hierover meer informatie. Het is uiteraard ook mogelijk om gewoon eens een afspraak te maken met de huisarts, waarbij het dan wel belangrijk is u ervan te overtuigen dat deze daadwerkelijk ervaring heeft met ADHD. De beste manier om daarachter te komen is zelf vooraf zoveel mogelijk te weten te komen.

Omdat elk symptoom van ADHD óók (tijdelijk) kan voorkomen bij iemand die geen ADHD heeft is het lastig om met honder procent zekerheid een diagnose te stellen. Ook is het (nog) niet mogelijk om ADHD te constateren aan de hand van een DNA-test, bloed- of hersenonderzoek. Het diagnostisch proces is daarom zeer uitgebreid en dient voornamelijk om alle mogelijke andere aandoeningen uit te sluiten en met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid vast te kunnen stellen of er sprake is van ADHD.

In de regel verloopt het diagnostisch traject als volgt:

Het meest gebruikte eerste instrument is een vragenlijst waarmee de mogelijke aanwezigheid van ADHD wordt vastgesteld. Bij deze test wordt gekeken of ADHD symptomen in de kindertijd al aanwezig waren en of deze nu nog steeds aanwezig zijn. De uitslag van deze test is geen diagnose maar slechts een indicatie van de aanwezigheid van ADHD en vormt voor de hulpverlener een houvast om verder te onderzoeken. Soms wordt deze vragenlijst ook gebruikt bij een algemeen psychologisch onderzoek of wanneer iemand voor hele andere klachten bij een hulpverlener terecht komt. De officiele versie van deze test is gemaakt voor kinderen, maar er zijn steeds meer op volwassenen aangepaste versies in omloop. De grote verschillen hiertussen zijn enkele aanpassingen in de vragen naar hyperactiviteits-symptomen en een andere score (kinderen moeten voor een indicatie 6 van de 9 mogelijke symptomen vertonen, bij volwassenen is dit 4 of 5 symptomen).

Als uit deze vragenlijst blijkt dat er een kans is op ADHD zal meestal een uitgebreider interview volgen, vaak bij een deskundige op het gebied van ADHD of bij een psychiater. In dit onderzoek zullen middels een semi-gestructureerd gesprek alle aspecten van ADHD aan de orde komen, zowel in de kindertijd als nu. Ook wordt hier gekeken naar de aanwezigheid van ADHD en hieraan gerelateerde aandoeningen in de familie. Mogelijk wordt ook nog een gesprek gevoerd met een ouder, broer of zus, om zo meer informatie over de kindertijd te krijgen. Dit gebeurt om te voorkomen dat een verkeerd beeld wordt gevormd doordat de onderzochte zijn eigen symptomen onderschat.

Na dit onderzoek kan de diagnose ADHD officieel worden gesteld. Er zijn echter geen vastgestelde regels om tot een diagnose te komen. Omdat ADHD zowel een medische als een psychologische aandoening is kan de diagnose gesteld worden door elke arts of gediplomeerde zorgverlener en niet iedereen neemt hierbij dezelfde zorg in acht. Waar de ene zorgverlener elk vermoeden op basis van gebrekkige kennis direct wegwimpelt zal een ander zonder al te veel vragen bereid zijn de diagnose te stellen.

Voor veel volwassenen komt de diagnose ADHD als een grote opluchting. Een leven van mislukkingen, onbegrip, een slechte carriere en/of een te laag opleidingsniveau wordt opeens verklaard door de diagnose. Hoewel de diagnose zelf het leven niet verandert komen veel mensen wel opeens tot de conclusie dat vaak zelfopgeplakte labels als ‘lui’, ‘onwillig’ of ‘ongemotiveerd’ onterecht zijn. Dit kan het zelfvertrouwen en zelfbeeld flink verbeteren. Wel is het belangrijk om tegelijk realistisch te blijven. Hoewel ADHD met wisselend succes behandeld kan worden gaat het niet over en blijven bepaalde beperkingen bestaan. De diagnose ADHD kan niet als excuus gaan gelden om dingen niet meer te doen, maar wel als een goede aanleiding om dingen anders aan te gaan pakken.

Een lijst met behandelaars van ADHD bij volwassenen is te vinden via de links op deze site.