Comorbiditeit

ADHD gaat meestal gepaard met één of meer andere aan ADHD gerelateerde stoornissen. Soms hebben deze comorbide stoornissen symptomen die overeen komen met die van ADHD, waardoor ze lastig te herkennen zijn. Toch is het bij een ADHD-diagnose belangrijk de aanwezigheid van deze stoornissen te ontdekken en ze te behandelen, in veel gevallen zelfs vóórdat de ADHD zelf wordt behandeld. De meest voorkomende comorbide stoornissen op een rijtje:

Angststoornissen

Angststoornissen komen voor bij 25 tot 40 procent van mensen met ADHD. De bekendste angststoornis is agorafobie, ook wel bekend als pleinvrees, en is het best te omschrijven als ‘bang zijn om de vertrouwde omgeving te verlaten’. Dit kan zich uiten in het klassieke beeld van pleinvrees - de deur niet meer uitkomen, maar de stoornis presenteert zich vaak subtieler dan dat. Zo ervaren mensen met agorafobie vaak een (onverklaard) gevoel van onbehagen in openbare ruimtes zoals winkels of uitgaansgelegenheden, in het verkeer of op school. Hetzelfde gevoel kan ook voorkomen bínnen de vertrouwde fysieke omgeving, bijvoorbeeld tijdens een verjaardagsfeest thuis.

Agorafobie kan samengaan met paniekaanvallen, het wordt dan een paniekstoornis met agorafobie genoemd. Deze paniekstoornis kan zich ook zonder agorafobie voordoen en stond vroeger bekend als hyperventilatie. Een paniekaanval is een korte periode van hevige angst, gecombineerd met een verhoogde hartslag, transpiratie, misselijkheid of duizeligheid en de (irreële) angst om dood te gaan of lichamelijk letsel op te lopen. Bij een paniekstoornis komen deze aanvallen geregeld voor, en gaan tussendoor gepaard met angst voor nieuwe aanvallen of de gevolgen daarvan.

Angststoornissen kunnen zich ook concentreren op bepaalde situaties of voorwerpen, zoals onweer of spinnen, en worden dan specifieke angststoornissen genoemd. Kenmerkend is in dit geval dat de anst onredelijk of overdreven is.

Sociale fobie is een angststoornis die lijkt op agorafobie, maar zich voornamelijk richt op sociale situaties zoals feestjes, telefoongesprekken of vergaderingen.

Angststoornissen zijn goed te behandelen met cognitieve gedragstherapie of medicijnen (antidepressiva).

Angststoornissen kunnen door het impulsieve karakter van ADHD versterkt worden: de prikkel om te vluchten of situaties te ontwijken wordt minder goed beheerst, wat op zijn beurt kan leiden tot een verminderde weerstand om de prikkel een volgende keer wel te beheersen.

Depressie

20 tot 40 procent van de mensen met ADHD hebben daarnaast last van een depressieve stoornis. Een depressie is een ziekte die zich kenmerkt door een langdurige sombere stemming en een sterk afnemende belangstelling, vaak gecombineerd met slaapproblemen, moeheid of schuldgevoel. De oorzaak van een depressie is niet altijd te achterhalen, en kan van zowel psychische als lichamelijke (biologische) aard zijn. Wanneer een depressieve periode wordt afgewisseld met een hypomanie (overmatig verhoogde stemming) of manie (overmatig verhoogde stemming waarin het contact met de werkelijkheid wordt verloren) kan er sprake zijn van een bipolaire stoornis (manisch depressieve stoornis). Tussen de depressieve en (hypo)manische periodes kunnen ook periodes voorkomen met een normale stemming. Een depressie of bipolaire stoornis is te behandelen met medicatie en cognitieve gedragstherapie.

De hyperactiviteit van de (hypo)manie lijkt sterk op die van ADHD en net als bij de angststoornis kan de verminderde impulsbeheersing van ADHD een negatieve bijdrage aan het verloop van een depressieve stoornis leveren.

Verslaving

Tussen de 10 en 45 procent van de mensen met ADHD heeft verslavingsproblemen. Een verslaving is een fysieke of mentale afhankelijkheid van een stof of een gewoonte. Dit kan alcohol of drugs zijn, maar ook gokken of chatten. Tussen de 1 en 3 op de 100 volwassenen heeft ADHD, bij verslaafden is dit bijna 1 op de 5. Bij veel ADHD’ers is hier sprake van ‘zelfmedicatie’ en wordt alcohol of drugs gebruikt om tot rust te kunnen komen. Hoewel de cijfers schreeuwen om een gestructureerde aanpak in de verslavingszorg lijkt hier niet altijd belangstelling voor te bestaan en is de kennis in deze sector vaak niet op peil.