Hyperfocus

Hyperfocus (overconcentratie) is een symptoom van ADHD dat vaak tot misverstanden leidt. Iemand die zijn hoofd nooit bij een gesprek kan houden, zich steeds af laat leiden en geen tien minuten met hetzelfde bezig kan zijn zit opeens uren achtereen achter de computer en is met geen mogelijkheid uit zijn concentratie te halen. De omgeving zal dan al snel denken dat het blijkbaar allemaal wel meevalt met die ADHD-symptomen.

Aandachtstekort is dan ook een vaak verkeerd begrepen symptoom van ADHD en een ietwat ongelukkig gekozen term. Het betekent namelijk niet dat iemand met ADHD zich nooit kan concentreren, maar eerder dat iemand met ADHD zijn aandacht en concentratie meestal niet doelbewust en gericht kan inzetten. Vaak leidt dit tot gebrekkige aandacht of concentratie op momenten dat deze wel vereist zijn, zoals tijdens schoolwerk of een moeizaam verlopende vergadering.

Het kan echter ook voorkomen dat de aandacht en concentratie zich volledig op een bepaalde activiteit richten. Vaak zijn deze activiteiten computergerelateerd, maar het kan ook worden aangewakkerd door bijvoorbeeld een schier onmogelijk door te komen wetenschappelijk boek of een creatief proces. In zo’n situatie kan iemand met ADHD zich veel béter concentreren dan iemand zonder ADHD, en in relatief korte tijd tot zeer bijzondere prestaties komen. Hyperfocus kan daardoor gezien worden als een groot voordeel van ADHD, maar kan door de schijnbare willekeur waarmee het optreedt maar moeilijk voor normale produktieve doeleinden worden ingezet.

Helaas zit de maatschappij hier meestal niet op te wachten. Een school heeft nu eenmaal een vast rooster dat slecht samengaat met het willekeurige concentratievermogen van een ADHD’er, een werkgever zit niet te wachten op een werknemer die 3 weken lang voor zich uit zit te dromen en dan opeens met een briljant uitgewerkt plan komt. Uitzonderingen daargelaten natuurlijk: Albert Einstein, Jim Carrey en onze eigen Jochem Myjer hebben het behoorlijk ver geschopt ondanks, of misschien juist dankzij ADHD. Deze mensen kunnen een bron van inspiratie vormen, maar ook een bron van irritatie als ze als voorbeeld worden aangehaald van hoe het óók kan. Het valt tenslotte niet te ontkennen dat deze mensen zo succesvol zijn geworden doordat ze over een zeer groot talent en waarschijnlijk een flinke dosis geluk beschikken, en níet direct omdat ze ADHD hebben.

Toch is het aannemelijk dat hyperfocus deze beroemdheden op weg heeft geholpen. Einsteins relativiteitstheorieën zullen ongetwijfeld meer concentratie vereisen om te bedenken dan om te begrijpen. Hyperfocus zou hierbij uitermate goed van pas komen. En de op het podium niet te stoppen Jochem Myjer zal ergens de rust en concentratie vandaan moeten halen om een show te schrijven.

Hoewel hyperfocus niet automatisch aangezet of doelbewust ingezet kan worden is het wel mogelijk jezelf te trainen er zoveel mogelijk voordeel uit te halen. Het belangrijkst daarbij is het proces dat leidt tot hyperfocus en uiteraard de hyperfocus zelf zo goed mogelijk te leren kennen. En dat kan natuurlijk het makkelijkst door er zo vaak mogelijk gebruik van te maken. Omdat het voornamlijk optreedt wanneer zich iets nieuws en interessants voordoet, of in situaties waar je talenten en capaciteiten volledig benut worden, is het zaak om er op die situaties te herkennen en er dan direct gebruik van te maken. Een documentaire of een interessant onderwerp tijdens een actualiteitenprogramma op TV, een artikel in een tijdschrift, een nieuwe techniek om een website te maken, elk onderwerp dat een bovengemiddelde interesse wekt kan worden aangegrepen om de hyperfocus beter te leren kennen door er onmiddelijk in te duiken.

Lees over het onderwerp op internet, in de bibliotheek, discussieer erover, probeer jezelf de nieuwe techniek aan te leren, etc. Door zo steeds te proberen de hyperfocus ‘aan te zetten’ leer je het proces in jezelf steeds beter kennen, weet je situaties die dit concentratievermogen aanwakkeren steeds beter in te schatten en ben je op termijn beter in staat om situaties waarin je zou wíllen dat je je beter kan concentreren zo naar je hand te zetten dat je steeds minder problemen met je aandacht of concentratie krijgt. Zo kan je bijvoorbeeld ontdekken dat je veel meer aandacht op kunt brengen bij een vergadering als je de notulen maakt, dat je een film veel beter kan volgen als je er achteraf een review over gaat schrijven op een website of dat je op een terras in de stad wél uren achtereen in een boek kan lezen. Dit zijn natuurlijk slechts voorbeelden, met andere interesses, talenten of situaties kunnen hier weer heel andere voorbeelden uit komen.